അവർ മുറ്റത്തേക്കു കടന്നപ്പോൾ മീര ഓടിവന്നു. അവൻ തന്റെ കൈ
പിൻവലിച്ചു.
“ആദിയേട്ടാ, എല്ലാം തയ്യാറായി!”
“എന്തൊക്കെ?”
മീര വിരലുകൾ മടക്കി എണ്ണിത്തുടങ്ങി.
“ചോറ്, സാമ്പാർ, പരിപ്പ്, അവിയൽ, ഓലൻ, കാളൻ, പുളിശ്ശേരി, കോഴി, ആട്, മീൻ, ബീഫ്, മൂന്നു പായസം…”
“മതി,” മായ പിന്നിൽനിന്നു പറഞ്ഞു. “എല്ലാം പറഞ്ഞുതീരുമ്പോഴേക്കും ഭക്ഷണം തണുക്കും.”
ഊട്ടുപുര ശരിക്കും ഒരു വിരുന്നിനായി ഒരുക്കിയിരുന്നു. വലിയ മരമേശയുടെ രണ്ടുവശവും ഇലകൾ നിരന്നു. കുടുംബാംഗങ്ങൾക്കായി നടുവിലെ ഭാഗം. ബന്ധുക്കൾക്കും പ്രധാനകാര്യസ്ഥർക്കുമായി മറ്റൊരു നിര.
അതേസമയം വീട്ടിലെ തൊഴിലാളികൾക്കായി ഔട്ട്ഹൗസിനരികിൽ പ്രത്യേക സദ്യ ഒരുക്കിയിരുന്നു. അവിടെ താൽക്കാലിക പന്തൽ കെട്ടി നീളമുള്ള മേശകൾ നിരത്തിയിരുന്നു. വയലിലെയും പത്തായപ്പുരയിലെയും തൊഴിലാളികൾ കുടുംബങ്ങളോടൊപ്പം ഭക്ഷണം കഴിച്ചു. ഇല്ലത്തിലെ പ്രധാനസദ്യയിൽ തയ്യാറാക്കിയ അതേ വിഭവങ്ങൾ അവിടെയും വിളമ്പണമെന്ന് സാവിത്രി നിർദേശിച്ചിരുന്നു.
“കാരണവർ മാറുന്ന ദിവസം വീട്ടിലുള്ളവർ മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ മതി എന്നില്ല,” അവൾ പറഞ്ഞു. “ഈ ഇല്ലം നിലനിർത്തുന്നവർക്കും ഒരേ വിരുന്നായിരിക്കണം.”
ആദിത്യനെ സാവിത്രിയുടെ അരികിലിരുത്തി.
അഞ്ജന അവന്റെ എതിർവശത്തായിരുന്നു. സുമലത അവളുടെ അരികിലും.
അഞ്ജന ആദിത്യനെ നോക്കിയെങ്കിലും പുലർച്ചയിലുണ്ടായ കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് ഒരു സൂചനയും നൽകിയില്ല. മറ്റുള്ളവരുടെ മുന്നിൽ അവൾ ഒന്നും പ്രകടിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ലെന്ന് വ്യക്തമായിരുന്നു.
കാർത്യായനി വിളമ്പാൻ വന്നപ്പോൾ ആദിത്യന്റെ ഇലയിൽ പതിവിലധികം ചോറ് നൽകി.
“മതി.”
“രാവിലെമുതൽ ഒന്നും കഴിച്ചില്ലല്ലോ.”
“ഇത്രയും കഴിച്ചാൽ എഴുന്നേൽക്കാൻ കഴിയില്ല.”
“കാരണവനെ എടുത്തുകൊണ്ടുപോകാൻ ഇവിടെ ആളുകളുണ്ട്.”
ചുറ്റുമുള്ളവർ ചിരിച്ചു.
വിരുന്നിനിടെ സ്ഥാനാരോഹണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഔപചാരികസംഭാഷണങ്ങൾ പതുക്കെ അവസാനിച്ചു. ആളുകൾ സാധാരണ വിഷയങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി. വയലിലെ വിളവ്, മഴ, ജംഗ്ഷനിലെ പുതിയ കട, കുടുംബക്ഷേത്രത്തിലെ ഉത്സവം.
ഭക്ഷണം അവസാനിക്കാറായപ്പോൾ സാവിത്രി രാമനെയും വിഷ്ണുവിനെയും
നോക്കി.
“നാളെമുതൽ നിങ്ങൾക്കൊരു ജോലി ഉണ്ട്.”
രണ്ടുപേരും ശ്രദ്ധിച്ചു.
“ഇല്ലത്തിന്റെ പട്ടണത്തിലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളും ഫാക്ടറികളും വ്യാപാരസ്ഥാപനങ്ങളും ഉണ്ണിയെ കാണിക്കണം. ഇനി അവയെല്ലാം നോക്കേണ്ടത് ഇവനാണ്. അവിടെയുള്ള ജീവനക്കാരും ഉടമ ആരാണെന്ന് അറിയട്ടെ.”
വിഷ്ണു ഊണിൽനിന്നും ശ്രദ്ധമാറ്റി സാവിത്രിയോട് പറഞ്ഞു.
“തീർച്ചയായും, അമ്മേ. ആദ്യം നഗരത്തിലെ അരിമില്ലിൽനിന്നു തുടങ്ങാം. പിന്നെ എണ്ണമില്ലും ഗോഡൗണുകളും. കണക്കുപുസ്തകങ്ങളും കാണിക്കാം.”
രാമനും തലയാട്ടി.
“രണ്ടുദിവസം മതിയാകില്ല. ഓരോ സ്ഥലത്തെയും മേൽനോട്ടക്കാരെ വിളിച്ചാൽ…”
“അത് ഇപ്പോൾ വേണ്ടിവരില്ല.”
സുമലതയുടെ ശബ്ദം ഇടയിൽ കടന്നു.
ഊട്ടുപുരയിൽ ചെറിയൊരു നിശ്ശബ്ദത പരന്നു.
സാവിത്രി അവളെ നോക്കി.
“എന്തുകൊണ്ട്?”
“മഹാദേവൻ തിരുമേനിയും ഹരിദേവനും ചെയ്തിരുന്ന ചില പൂജകൾ മുടങ്ങിക്കിടക്കുകയാണ്.”
സുമലത വാക്കുകൾ വളരെ ശ്രദ്ധയോടെയാണ് തെരഞ്ഞെടുത്തത്.
“അതിൽ ആദ്യത്തേത് ഉണ്ണി എത്രയും വേഗം ഏറ്റെടുക്കണം.”
ആദിത്യൻ അവളുടെ മുഖത്തേക്കു നോക്കി.
പൂജ.
അവൾ അന്വേഷണത്തെക്കുറിച്ചാണ് പറയുന്നത്.
ലൂപിൻ കൂട്ടങ്ങൾ.
തെക്കേടത്ത് ഇല്ലം.
നീലവള.
ഊട്ടുപുരയിലുള്ളവരുടെ പ്രതികരണം ആദിത്യൻ ശ്രദ്ധിച്ചു.
സാവിത്രിയുടെ മുഖത്ത് ഗൗരവം നിറഞ്ഞു. അഞ്ജനയുടെ കൈയിലെ കരണ്ടി നിശ്ചലമായി. ലളിതയും മാലിനിയും പരസ്പരം നോക്കി.
അവർക്കു കുടുംബത്തിലെ പുരുഷന്മാർ സാധാരണ പൂജകളേക്കാൾ വ്യത്യസ്തമായ ചില കാര്യങ്ങൾ ചെയ്തിരുന്നുവെന്ന് അറിയാം.
എന്നാൽ വളകളെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് മാറ്റാരുടെയും മുഖത്തില്ല.
കറുത്ത വള, വേട്ടക്കാരുടെ വംശം, രോഗബാധിതർ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള പൂർണസത്യം വേറെയാർക്കും അറിയില്ല.