അവസാനത്തെ കുടുംബവും പടിപ്പുര വിട്ടപ്പോൾ സൂര്യൻ പടിഞ്ഞാറോട്ടു ചെരിഞ്ഞുതുടങ്ങിയിരുന്നു.
ആദിത്യൻ ദീർഘമായി ശ്വാസം വിട്ടു.
“ഇനി ഭക്ഷണം കഴിക്കാമോ?”
സാവിത്രി ചിരിച്ചു.
“വിശക്കുന്നുണ്ടോ?”
“രാവിലെമുതൽ ഒന്നും കഴിച്ചിട്ടില്ലല്ലോ.”
“കാരണവന് ആദ്യം കടമ. പിന്നെ ഭക്ഷണം.”
“സ്ഥാനമേറ്റ ആദ്യദിവസംതന്നെ രാജിവെച്ചാലോ എന്ന് ആലോചിക്കുന്നു.”
അരികിലുണ്ടായിരുന്ന മീര
ചിരിച്ചു.
“അപ്പോൾ ഞാൻ കാരണവരാകാം.”
“നീ ആദ്യം പത്തായപ്പുരയിൽ കുടുങ്ങാതെ പുറത്തുവരാൻ പഠിക്കൂ,” മായ പറഞ്ഞു.
“അതിനു കാരണവനാകുന്നതുമായി എന്തു ബന്ധം?”
മീരയുടെ ഗൗരവമുള്ള ചോദ്യം കേട്ട് ചുറ്റുമുണ്ടായിരുന്നവരും ചിരിച്ചു. ദിവസത്തെ ഔപചാരികതയ്ക്കിടയിൽ ആദ്യമായി അന്തരീക്ഷം ലഘുവായി.
എന്നാൽ സാവിത്രി ആദിത്യനെ ഭക്ഷണശാലയിലേക്കു പോകാൻ അനുവദിച്ചില്ല.
“ഇനിയും ഒരു ദീക്ഷ ബാക്കിയുണ്ട്.”
അവന്റെ മുഖത്തെ പ്രതീക്ഷ മങ്ങി.
“ഇനിയും ഉണ്ടോ?”
“പള്ളിമേടയിലെ സ്ഥാനദീക്ഷ.”
ആ പേര് കേട്ട നിമിഷം ആദിത്യന്റെ ജാഗ്രത തിരിച്ചുവന്നു.
അവൻ സുമലതയെ നോക്കി. അവൾ അകലെയായി അഞ്ജനയോടു സംസാരിക്കുകയായിരുന്നു. ആദിത്യന്റെ നോട്ടം മനസ്സിലായതുപോലെ സുമലത തിരിഞ്ഞുനോക്കി.
“ആ ദീക്ഷയ്ക്ക് കാരണവനെ കൊണ്ടുപോകേണ്ടത് കുടുംബത്തിലെ മുതിർന്ന പുരുഷനാണ്,” സാവിത്രി പറഞ്ഞു. “മഹാദേവനും ഹരിദേവനും ഇല്ല. ഹരിഹരൻ എവിടെയാണെന്നറിയില്ല. ആണുങ്ങളാരുമില്ല. എനിക്ക് പള്ളിമേടവരെ നടക്കാനും പടികൾ കയറാനും കഴിയില്ല.”
അവളുടെ ശബ്ദത്തിൽ ചെറിയൊരു ക്ഷീണമുണ്ടായിരുന്നു.
“അതുകൊണ്ട് ലളിത നിന്നെ കൊണ്ടുപോകും.”
മൂത്ത അത്ത മുന്നോട്ടുവന്നു.
“ഞാൻ കൊണ്ടുപോകാം, അമ്മേ.”
മാലിനിയുടെ മുഖത്ത് നിമിഷനേരം അസന്തോഷം തെളിഞ്ഞു. ഉടൻ മറച്ചു. മൂത്ത മകൾക്ക് ലഭിച്ച കുടുംബചുമതലയാണെന്ന് അവൾക്കും അറിയാം.
ആദിത്യൻ സുമലതയിലേക്കു വീണ്ടും നോക്കി.
അവൾ ഇടപെട്ടില്ല.
പള്ളിമേടയുടെ യഥാർഥ രഹസ്യങ്ങൾ അറിയുന്ന ഒരാൾ സുമലതയാണ്. എന്നാൽ കുടുംബത്തിന്റെ കണ്ണിൽ അവൾ ഹരിദേവന്റെ വിധവ മാത്രം. പുതുശ്ശേരി രക്തത്തിൽ ജനിച്ചയാളല്ല. അതിനാൽ ഔദ്യോഗിക ദീക്ഷയിൽ അവൾക്കു സ്ഥാനമില്ല.
ലളിത ഒരു പിച്ചളവിളക്കെടുത്തു.
“വരൂ, ഉണ്ണീ.”
അവർ രണ്ടുപേരും ഇല്ലത്തിന്റെ പിന്നിലെ തോട്ടത്തിലേക്കു നടന്നു. അവൻ അവളുടെ പിറകെ, മുൻപിൽ സാരിയിൽ തുള്ളിച്ചാടുന്ന നിതംബങ്ങൾ നോക്കി നടന്നു.
പുലർച്ചെയുണ്ടായ
മഴ കാരണം മണ്ണിൽ ഈർപ്പമുണ്ടായിരുന്നു. ഇലകളുടെ അറ്റങ്ങളിൽ വെള്ളത്തുള്ളികൾ. കാവിനരികിലെത്തിയപ്പോൾ പുറത്തുള്ള ശബ്ദങ്ങൾ കുറഞ്ഞു. പള്ളിമേടയുടെ മേൽക്കൂര മരങ്ങൾക്കിടയിൽനിന്നു പതുക്കെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ആ കെട്ടിടം കാണുമ്പോഴെല്ലാം ആദിത്യന്റെ ഉള്ളിൽ പല ഓർമകളും ഒരുമിച്ച് ഉണരും.
കറുത്ത വള ആദ്യമായി സ്പർശിച്ച ദിവസം.
ഭാവിയുടെ മങ്ങിയ ദൃശ്യം.
ഹരിഹരന്റെ കഥകൾ.
മഞ്ഞവള.
തന്റെ കൈയിൽ മിടിച്ചിരുന്ന ഹൃദയം.
ലളിതയ്ക്ക് അതൊന്നും അറിയില്ലെന്നു തോന്നി. അവൾ സ്വാഭാവികമായി മുന്നോട്ടുനടന്നു. പ്രധാനവാതിൽ തുറന്ന് മുകളിലെ പൂജാമുറിയിലേക്കു കയറി.
ഭൂഗർഭമുറിയിലേക്കുള്ള രഹസ്യവാതിലിനരികിലേക്കു പോലും അവൾ പോയില്ല.
ആദിത്യൻ അത് ശ്രദ്ധിച്ചു.
ലളിതയ്ക്ക് അകത്തെ യഥാർഥ പൂജാമുറിയെക്കുറിച്ച് അറിയില്ലെന്ന് ഉറപ്പിക്കാനാവില്ല. പക്ഷേ അവൾ അവിടേക്കു കടക്കാറില്ല. ഒരുപക്ഷേ പ്രവേശിക്കാൻ അനുമതിയില്ല. അല്ലെങ്കിൽ അറിയുന്നതിനെക്കാൾ കൂടുതൽ ഭയപ്പെടുന്നു.
മുകളിലെ പൂജാമുറി വൃത്തിയാക്കിയിരുന്നു. നടുവിൽ വലിയൊരു നിലവിളക്ക്. അതിനു ചുറ്റും ചുവന്ന മണ്ണുകൊണ്ട് വൃത്തം വരച്ചിരുന്നു. വൃത്തത്തിന്റെ പുറംഭാഗത്ത് എട്ടു ചെറുവിളക്കുകൾ.
ലളിത പ്രധാനവിളക്കിൽനിന്ന് ഓരോ ചെറുവിളക്കും തെളിച്ചു.
“വൃത്തത്തിന്റെ നടുവിൽ നിൽക്കൂ.”
ആദിത്യൻ അനുസരിച്ചു.
“ഞാൻ കാണിക്കുന്ന ചുവടുകൾ ആവർത്തിക്കണം. മന്ത്രങ്ങളുടെ അവസാനം മാത്രം മറുപടി പറയുക.”
“ഇത് ആരാണ് പഠിപ്പിച്ചത്?”
“അമ്മ.”