വലിയ കാരണവർ.
ആ മുഖം അതാണ് പറയുന്നത്.
ആദിത്യന്റെ ഉള്ളിൽ അറിയാതെ കുസൃതി ഉണർന്നു.
ഇന്നുമുതൽ ഈ ഇല്ലത്തിന്റെ കാരണവർ താനാണ്. കളരിയിൽ മൂന്നു വർഷം തന്നെ നിലത്തിട്ടവളോട്
അതിന്റെ ശക്തി കാണിക്കണം.
അവൻ പുരികമുയർത്തി അവളെ നോക്കി.
നന്ദനയും അതേ ഭാവത്തിൽ പുരികമുയർത്തി.
ശേഷം കൈപ്പത്തി നിലത്തേക്കു തിരിച്ച് ചെറുതായി താഴ്ത്തി.
നാളെ വീണ്ടും നീ നിലത്താവും.
അവളുടെ സന്ദേശം വ്യക്തമായിരുന്നു.
ആദിത്യൻ ചിരിയടക്കാൻ മുഖം തിരിച്ചു.
സ്ഥാനാരോഹണചടങ്ങ് അവസാനിച്ചെങ്കിലും ദിവസത്തെ പരിപാടികൾ അവസാനിച്ചില്ല.
യഥാർഥത്തിൽ അതിനുശേഷമാണ് ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയ ഘട്ടം ആരംഭിച്ചത്.
പുതിയ കാരണവർ ഇല്ലത്തെ ആശ്രയിച്ചിരുന്ന ഓരോ വിഭാഗത്തെയും ഔദ്യോഗികമായി കാണണം.
ആദ്യം വീട്ടിലെ സ്ഥിരം ജോലിക്കാർ.
കാർത്യായനി മുന്നോട്ടുവന്നു. വർഷങ്ങളുടെ പരിചയം ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും ആ ദിവസം അവൾ ഔപചാരികമായി കൈകൂപ്പി.
“ഉണ്ണിത്തമ്പുരാനേ.”
“ഇന്ന് മാത്രം ഇങ്ങനെ വിളിച്ചാൽ മതി,” ആദിത്യൻ പറഞ്ഞു. “നാളെമുതൽ പഴയതുപോലെ ഉണ്ണീന്ന് വിളിച്ചോളൂ.”
അവളുടെ മുഖത്ത് ആശ്വാസമുള്ള പുഞ്ചിരി തെളിഞ്ഞു.
തങ്കവും രാധയും മിനിയും വന്നു. തുടർന്ന് അടുക്കളയിലെ മറ്റു സ്ത്രീകൾ. തോട്ടം നോക്കുന്നവർ. വണ്ടിക്കാർ. രാത്രികാവൽക്കാർ.
അതിനുശേഷം പത്തായപ്പുരയിലെ ജീവനക്കാർ.
ബാലാമണി ഓരോരുത്തരെയും പരിചയപ്പെടുത്തി. നെല്ലിന്റെ അളവ് നോക്കുന്നയാൾ. വിത്തുകൾ വേർതിരിക്കുന്ന സ്ത്രീകൾ. ജലച്ചാലുകളുടെ മേൽനോട്ടക്കാരൻ. കാളവണ്ടികൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നവർ.
ആദിത്യൻ ഓരോ പേരും കേട്ടു.
കറുത്ത വള ഉണർത്തിയാൽ എല്ലാ പേരുകളും നിമിഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ഓർമയിൽ പതിപ്പിക്കാം. എന്നാൽ അവൻ അങ്ങനെ ചെയ്തില്ല. സാധാരണ മനസ്സുകൊണ്ട് ഓർക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ആവശ്യമുള്ളിടത്ത് കേശവനോട് പേരുകൾ ആവർത്തിക്കാൻ പറഞ്ഞു.
പിന്നീട് വയലുകളിലെ തൊഴിലാളികളുടെ കുടുംബങ്ങൾ.
അവർ കൂട്ടങ്ങളായി വന്നു.
ചിലർ ആദിത്യനെ കുഞ്ഞായിരിക്കുമ്പോൾ കണ്ടിട്ടുണ്ടെന്നു പറഞ്ഞു. മറ്റുള്ളവർ ആദ്യമായാണ് അടുത്തുനിന്നു കാണുന്നത്. വയോധികർ ആശീർവദിച്ചു. കുട്ടികൾ അവനെ കൗതുകത്തോടെ നോക്കി. ചിലർക്ക് വലിയ ഇല്ലത്തിന്റെ കാരണവർ പതിനെട്ടുകാരനായിരിക്കുമെന്നത് വിശ്വസിക്കാനായില്ല.
ഓരോ
കുടുംബത്തിനും പറയാൻ എന്തെങ്കിലും ഉണ്ടായിരുന്നു.
തെക്കേ വരമ്പിലെ ജലച്ചാൽ ഇടിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
മഴയിൽ ഒരു തൊഴിലാളിയുടെ വീടിന്റെ മേൽക്കൂര തകർന്നു.
സ്കൂളിൽ പഠിക്കുന്ന രണ്ടു പെൺകുട്ടികൾക്ക് പുസ്തകങ്ങൾ വേണം.
വയോധികനായ ഒരാളുടെ ചികിത്സയ്ക്കു സഹായം ആവശ്യമാണ്.
കഴിഞ്ഞ മാസത്തെ കൂലി കണക്കിൽ വ്യത്യാസമുണ്ട്.
പത്തായപ്പുരയിൽ സൂക്ഷിച്ച പഴയ ധാന്യത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം ഈർപ്പം പിടിച്ചേക്കാം.
ആദിത്യൻ ഓരോ കാര്യവും കേട്ടു. കേശവൻ കുറിപ്പെടുത്തു.
ഒരു ഘട്ടത്തിൽ സാവിത്രി ഇടപെട്ടു.
“ഇതെല്ലാം ഇന്നുതന്നെ തീരുമാനിക്കേണ്ടതില്ല. ആദ്യം പരിശോധിക്കണം.”
“അറിയാം, മുത്തശ്ശീ.”
എങ്കിലും ചില കാര്യങ്ങളിൽ അവൻ ഉടൻ നിർദേശം നൽകി.
മേൽക്കൂര തകർന്ന വീടിന് മഴ വീണ്ടും ശക്തമാകുന്നതിനു മുൻപ് അറ്റകുറ്റപ്പണി നൽകണം.
പഠിക്കുന്ന കുട്ടികൾക്ക് പുസ്തകങ്ങൾ വാങ്ങണം.
ചികിത്സ കാത്തിരിക്കാനാവില്ല.
മറ്റുള്ള വിഷയങ്ങൾ കണക്കുകൾ പരിശോധിച്ചശേഷം.
സാവിത്രിയുടെ മുഖത്ത് സംതൃപ്തി തെളിഞ്ഞു. കേശവൻ വിനയത്തോടെ തലകുലുക്കി.
ഉച്ചയോടടുത്തിട്ടും ആളുകളുടെ നിര അവസാനിച്ചില്ല. ഗ്രാമജംഗ്ഷനിലെ കടകൾ നോക്കുന്നവർ വന്നു. നഗരത്തിലെ വ്യാപാരസ്ഥാപനങ്ങളുടെ പ്രതിനിധികൾ വന്നു. ക്ഷേത്രജീവനക്കാർ, കൃഷിപ്പണിക്കാർ, പഴയ കുടിയാന്മാരുടെ കുടുംബങ്ങൾ, ഇല്ലത്തിന്റെ സഹായത്തിൽ പഠിക്കുന്ന വിദ്യാർഥികൾ.
ആദിത്യന്റെ തൊണ്ട വരണ്ടു.
കാലുകൾ വേദനിച്ചു.
എന്നിട്ടും ഓരോരുത്തരെയും നോക്കി സംസാരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. പേരുകൾ ചോദിച്ചു. ആരുടെയെങ്കിലും പ്രശ്നം ശ്രദ്ധയില്ലാതെ കേട്ടുവെന്ന തോന്നൽ വരാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിച്ചു.