“എവിടെയെങ്കിലും ഇരുന്ന് ഒറ്റയ്ക്ക് കരയുകയായിരിക്കുമെന്ന് കരുതി.”
ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആദിത്യന്റെ മുഖം മാറി.
“ഞാൻ കരഞ്ഞിട്ടില്ല.”
“ശരി.”
“സത്യമാണ്.”
“ഞാൻ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ലല്ലോ.”
അവളുടെ ശബ്ദത്തിൽ പരിഹാസമില്ലായിരുന്നു. ആദിത്യന് അതാണ് കൂടുതൽ അസ്വസ്ഥതയുണ്ടാക്കിയത്.
“ആദ്യം മുഖം കഴുകൂ,”
നന്ദന പറഞ്ഞു. “വസ്ത്രത്തിൽ മണ്ണുണ്ട്.”
“മുത്തശ്ശി എവിടെയാണ്?”
“അവരുടെ മുറിയിൽ.”
നന്ദന തിരിഞ്ഞുനടക്കാൻ തുടങ്ങി. കുറച്ചു ചുവടുകൾ പിന്നിട്ടശേഷം നിന്നു.
“ആദി.”
അവൾ ആദ്യമായാണ് അവനെ പേരെടുത്തു വിളിക്കുന്നതെന്ന് അവന് തോന്നി.
“എന്താ?”
“നിന്റെ മുത്തച്ഛനെ നഷ്ടപ്പെട്ടത് നിന്നെ മാത്രം വേദനിപ്പിക്കുന്ന കാര്യമാണെന്ന് കരുതേണ്ട. നിന്നെ ഇങ്ങനെ കാണുമ്പോൾ ഇവിടെ ചിലർക്കെങ്കിലും വിഷമമുണ്ട്.”
മറുപടി കാത്തുനിൽക്കാതെ അവൾ നടന്നു.
ആദിത്യൻ മുറിയിലേക്കു കയറി വാതിൽ ചാരിവച്ചു. വേഗത്തിൽ കുളിച്ചു. വൃത്തിയുള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ചു. കണ്ണാടിയിൽ കഴുത്തിലേക്കു നോക്കിയപ്പോൾ വിരലുകളുടെ പാടുകൾ മങ്ങിയരൂപത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.
അവൻ വെളുത്ത വളയുടെ ശക്തി ചെറിയ അളവിൽ ഉണർത്തി. കഴുത്തിലെ വേദനയും പാടുകളും മാറ്റി. കണ്ണുകളിലെ ക്ഷീണം പൂർണമായി മറച്ചില്ല. മുത്തച്ഛന്റെ മരണശേഷം ഉറക്കമില്ലാത്തത് സ്വാഭാവികമാകും.
സാവിത്രിയുടെ മുറിയിലെത്തിയപ്പോൾ വാതിൽ തുറന്നിരുന്നു.
അവൾ ജനാലയ്ക്കരികിലുള്ള കസേരയിൽ ഇരിക്കുകയായിരുന്നു. കയ്യിൽ ജപമാല. ആദിത്യനെ കണ്ടപ്പോൾ അടുത്തേക്ക് വിളിച്ചു.
“ഇരിക്ക്, ഉണ്ണീ.”
അവൻ കട്ടിലിന്റെ അരികിൽ ഇരുന്നു.
സാവിത്രി കുറച്ചുനേരം ഒന്നും ചോദിച്ചില്ല. ജപമാല മടിയിൽവച്ചു. പിന്നെ അവന്റെ മുടിയിൽ കൈവെച്ചു.
“ഇന്നലെ ഉറങ്ങിയോ?”
“കുറച്ച്.”
“കള്ളം പറയണ്ട.”
ആദിത്യൻ കണ്ണുകൾ താഴ്ത്തി.
“ഉറങ്ങാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.”
“അച്യുതനെ ഓർത്തോ?”
“ഉം.”
സാവിത്രി ദീർഘമായി ശ്വാസമെടുത്തു.
“ഒരാളെ ജീവിതം മുഴുവൻ കൂടെയുണ്ടാകുമെന്ന് മനസ്സ് കരുതും. അവരുടെ പ്രായം അറിയാം. ഒരുദിവസം പോകുമെന്ന് അറിയാം. എന്നിട്ടും പോകുമ്പോൾ നമ്മൾ തയ്യാറായിരിക്കില്ല.”
ആദിത്യൻ മിണ്ടാതെ കേട്ടു.
“അവസാനമായി കണ്ടപ്പോൾ അദ്ദേഹം എന്തെങ്കിലും പറഞ്ഞിരുന്നോ?” സാവിത്രി ചോദിച്ചു.
ആദിത്യന്റെ മനസ്സിൽ നിലവറയും വെളുത്ത വളയും തെളിഞ്ഞു.
“രണ്ടുമൂന്നു മാസം കഴിഞ്ഞ് മടങ്ങിവരാമെന്ന്
പറഞ്ഞു.”
“അതുകൊണ്ടാണോ നിനക്കു കുറ്റബോധം?”
അവൻ തല ഉയർത്തി.
“എനിക്ക് കുറ്റബോധമില്ല.”
“ഉണ്ട്.”
സാവിത്രി അവന്റെ കവിളിൽ കൈവെച്ചു.
“നീ പോയില്ലെങ്കിൽ അദ്ദേഹം കൂടുതൽ ജീവിച്ചേനേ എന്ന് നിന്റെ മനസ്സ് പറയുന്നുണ്ട്. നീ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ എന്തെങ്കിലും ചെയ്യാമായിരുന്നുവെന്നും.”
ആദിത്യൻ മറുപടി പറഞ്ഞില്ല.
സത്യം അതിലും കഠിനമായിരുന്നു.
വെളുത്ത വളയുടെ ശക്തിയെക്കുറിച്ച് അന്ന് അറിഞ്ഞിരുന്നെങ്കിൽ മുത്തച്ഛനെ സുഖപ്പെടുത്താനാകുമായിരുന്നോ?
അദ്ദേഹം മരിക്കുന്നതിനുമുൻപ് തന്റെ സമീപത്തുണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ മരണത്തെ തടയാമായിരുന്നോ?
അല്ലെങ്കിൽ ഹരിഹരൻ പറഞ്ഞതുപോലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൂന്ന് മാസം നേരത്തേ നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിരുന്നോ?
“നമുക്ക് എല്ലാവരെയും രക്ഷിക്കാനാവില്ല, ഉണ്ണീ,” സാവിത്രി പറഞ്ഞു. “ചിലപ്പോൾ ഒരാളുടെ അരികിലുണ്ടാകുന്നതുകൊണ്ടുപോലും ഒന്നും മാറില്ല. അതുകൊണ്ട് നീ നിന്നെത്തന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്തരുത്.”
“മുത്തച്ഛൻ എങ്ങനെ മരിച്ചു എന്ന് വ്യക്തമായി അറിയാമോ?”
സാവിത്രിയുടെ കൈ നിമിഷനേരം നിശ്ചലമായി.
“ഗോവിന്ദൻ പറഞ്ഞത് ഹൃദയാഘാതമെന്നാണ്. പുലർച്ചെ പൂജാമുറിയിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ.”
“അദ്ദേഹത്തിന് മുമ്പ് എന്തെങ്കിലും അസുഖമുണ്ടായിരുന്നോ?”
“വയസ്സിന്റെ ക്ഷീണമുണ്ടായിരുന്നു. പക്ഷേ വലിയ അസുഖം എന്നോട് പറഞ്ഞിട്ടില്ല.”
“ആരെങ്കിലും അടുത്തുണ്ടായിരുന്നോ?”
“ഗോവിന്ദൻ. പക്ഷേ അദ്ദേഹം അകത്തു കയറുമ്പോഴേക്കും അച്യുതന്റെ ബോധം പോയിരുന്നു.”
ആദിത്യൻ അതു മനസ്സിൽ സൂക്ഷിച്ചു.
സാവിത്രി അവന്റെ മുഖം ശ്രദ്ധിച്ചു.