മൂന്നു വർഷത്തിനുള്ളിൽ സുമലതയുമായുള്ള അവന്റെ ബന്ധം കൂടുതൽ ആഴപ്പെട്ടു.
അവൾ അവനെ “ഉണ്ണീ” എന്നുതന്നെ വിളിച്ചു. എന്നാൽ ശബ്ദത്തിൽ ഗുരുവിന്റെ കടുപ്പത്തോടൊപ്പം അമ്മയുടെ കരുതലും ചേർന്നു.
മുറിവോ അസുഖമോ വന്നാൽ അവൾ ശ്രദ്ധിച്ചു.
പരിശീലനത്തിൽ പരിക്കേറ്റാൽ ശാസിച്ചു.
അധികം ശക്തി ഉപയോഗിച്ചാൽ ഭക്ഷണം കഴിച്ചശേഷം മാത്രമേ അടുത്ത അഭ്യാസം അനുവദിക്കൂ.
രാത്രിയിൽ വളകളുടെ പ്രവർത്തനം പഠിക്കുമ്പോൾ ക്ഷീണം മറയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചാൽ ഉടനെ തിരിച്ചറിയും.
ആദിത്യനും അവളെ ചെറിയമ്മ എന്നതിലപ്പുറം കണ്ടുതുടങ്ങി.
മുത്തച്ഛന്റെ മരണത്തിനുശേഷം തന്റെ തകർന്ന ലോകം വീണ്ടും ക്രമപ്പെടുത്തിയ മനുഷ്യയായി.
ശക്തിയുടെ അഹങ്കാരത്തിൽനിന്ന് സംരക്ഷിച്ച ഗുരുവായി.
തന്റെ ഇരുണ്ട ചിന്തകൾ പോലും ഭയമില്ലാതെ കേട്ട ഒരാളായി.
ഒരിക്കൽ അവൻ സുമലതയോട് നേരിട്ട് ചോദിച്ചു:
“ചെറിയച്ഛനെ ഇപ്പോഴും ഓർക്കാറുണ്ടോ?”
അവർ പള്ളിമേടയുടെ പിന്നിലെ കുളത്തിനരികിലായിരുന്നു. സന്ധ്യയുടെ വെളിച്ചം വെള്ളത്തിൽ ചുവപ്പായി കിടന്നു.
“എല്ലാ ദിവസവും.”
“കാലം കടന്നാൽ ദുഃഖം കുറയുമെന്നല്ലേ പറയുന്നത്?”
“വേദനയുടെ രൂപം മാറും. കുറയണമെന്നില്ല.”
“കുഞ്ഞില്ലാത്തതിന്റെ ദുഃഖവും?”
സുമലത അവനെ നോക്കി.
ആദിത്യൻ ചോദ്യം പിൻവലിക്കണമെന്നു വിചാരിച്ചു. എന്നാൽ അവൾ മുഖം തിരിച്ച് വെള്ളത്തിലേക്കു നോക്കി.
“അതും.”
“എന്നെ മകനായി കാണുന്നുണ്ടോ?”
ചോദ്യം പുറത്തുവന്നശേഷമാണ് അതിന്റെ ഭാരം അവന് മനസ്സിലായത്.
സുമലതയുടെ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞു.
അവൾ ഉടനെ മറുപടി പറഞ്ഞില്ല.
പിന്നീട് കൈ നീട്ടി അവന്റെ കവിളിൽവച്ചു.
“കാണുന്നുണ്ടോ എന്ന് ചോദിക്കേണ്ട ആവശ്യമുണ്ടോ?”
ആദിത്യന്റെ തൊണ്ട മുറുകി.
“എനിക്ക് ചിലപ്പോൾ അമ്മ എങ്ങനെയായിരുന്നുവെന്ന് ഓർമയില്ല.”
“നിനക്ക് അവളെ മറന്നിട്ടില്ല.”
“മുഖം മങ്ങിപ്പോകുന്നു.”
“മുഖം മറന്നാലും സ്നേഹം മറക്കില്ല.”
“നിങ്ങളെ അമ്മയായി കണ്ടാൽ അത് തെറ്റാണോ?”
“സ്നേഹത്തിന് ഒരൊറ്റ സ്ഥാനം മാത്രമേയുള്ളൂ എന്ന് ആരാണ് പറഞ്ഞത്?”
ആദിത്യൻ മറുപടി പറഞ്ഞില്ല.
സുമലത അവന്റെ തല സ്വന്തം തോളിലേക്കു ചേർത്തു.
വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം ആദ്യമായി അവൻ ഒരു കുട്ടിയെപ്പോലെ ആരുടെയെങ്കിലും മുന്നിൽ നിശ്ശബ്ദമായി
കരഞ്ഞു.
അഞ്ജനയോടുള്ള ബന്ധവും പതുക്കെ അമ്മയും മകനും തമ്മിലുള്ളതുപോലെ വളർന്നു.
അവൾ ഒരിക്കലും അത് ആവശ്യപ്പെട്ടില്ല.
ആദിത്യൻ അനുവാദം നൽകുന്നത്ര മാത്രം അടുത്തുവന്നു.
അവന്റെ വസ്ത്രങ്ങൾ ശ്രദ്ധിച്ചു.
ഇഷ്ടമുള്ള ഭക്ഷണം ഉണ്ടാക്കിച്ചു.
നീലകണ്ഠത്തേക്ക് പോകുമ്പോൾ യാത്രയ്ക്കായി ഔഷധങ്ങളും ഭക്ഷണവും ഒരുക്കി.
അപർണയെയും അമൃതയെയും ശാസിക്കുന്നതുപോലെ ചിലപ്പോൾ ആദിത്യനെയും ശാസിച്ചു.
“രാത്രി വീണ്ടും പഠിച്ചിരുന്നോ?”
“ഇല്ല.”
“കണ്ണുകൾ കണ്ടാൽ അറിയാം.”
“കുറച്ച് വായിച്ചു.”
“കുറച്ച് എന്നുവച്ചാൽ?”
“രണ്ടുമണിവരെ.”
“ഇന്ന് വൈകുന്നേരത്തെ പരിശീലനം വേണ്ട.”
“അമ്മ ചെറിയമ്മയോട് പറയുമോ ?”
“സുമയോട് ഞാൻ പറയാം.”
“ചെറിയമ്മ കേൾക്കില്ല.”
“കേൾക്കും. നിന്റെ ഉറക്കത്തെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞാൽ ആദ്യം അവൾ നിന്നെ ശാസിക്കും.”
ആദിത്യന് മറുപടി ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
അഞ്ജന പുഞ്ചിരിച്ചു. ആദ്യമായി അറിയാതെയെങ്കിലും ആദി അവളെ അമ്മ എന്ന് വിളിച്ച ദിവസമായിരുന്നു അത്.
അത്തരം നിമിഷങ്ങളിൽ അവളുടെ മുഖത്ത് വർഷങ്ങളായി കാണാത്ത ശാന്തത തെളിഞ്ഞു.
പക്ഷേ ലളിതയുടെയും മാലിനിയുടെയും പഴയ വിരോധം പൂർണമായി മാറിയില്ല.
അവർ ആദിത്യന്റെ മുന്നിൽ സൂക്ഷിച്ചു.
അവൻ ഇല്ലാത്തപ്പോൾ ചെറിയ വാക്കുകൾ പുറത്ത് വരും.
ഒരിക്കൽ വരാന്തയിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ അകത്തെ മുറിയിൽനിന്ന് മാലിനിയുടെ ശബ്ദം കേട്ടു.
“ഉണ്ണിയെ കൈയിലെടുക്കാൻ നിനക്കു നല്ല കഴിവുണ്ട്.”
“ഞാൻ ആരെയും കൈയിലെടുത്തിട്ടില്ല,” അഞ്ജന പറഞ്ഞു.
“അവന്റെ അമ്മയുടെ സ്ഥാനത്ത് കയറാൻ ശ്രമിക്കണ്ട.”
“ഞാൻ ദേവികയുടെ സ്ഥാനം ചോദിച്ചിട്ടില്ല.”
“പിന്നെ ഇപ്പോൾ കാണിക്കുന്ന സ്നേഹം എന്തിനാണ്?”
“അവൻ എന്റെ ഭർത്താവിന്റെ മകനാണ്.”