ആ വാക്കുകൾ ആദിത്യന്റെ ഉള്ളിൽ പതിഞ്ഞു.
കാലം കടന്നുപോകുന്നതിനൊപ്പം അഞ്ജനയോടുള്ള അവന്റെ സമീപനവും മാറി.
അതൊരു പെട്ടെന്നുള്ള മാറ്റമായിരുന്നില്ല.
ആദ്യം വെറും സഹതാപം.
സുമലതയുടെ
മനസ്സിൽനിന്ന് മങ്ങിയരൂപത്തിൽ അറിഞ്ഞ ഭൂതകാലത്തിന്റെ സ്വാധീനം.
പിന്നീട് ചെറിയ സംഭവങ്ങൾ.
ആദിത്യന് പനി വന്ന ഒരു രാത്രി അഞ്ജന അവന്റെ മുറിയുടെ പുറത്തിരുന്നു. വെളുത്ത വള കാരണം പനി വലിയ പ്രശ്നമായിരുന്നില്ല. എങ്കിലും അവൻ എപ്പോഴും ആരോഗ്യവാനായി ഇരിക്കുന്നത് ക്ഷുദ്രം കൊണ്ടാണു എന്ന് ജോലിക്കാർ പറയാതിരിക്കാൻ ചെറിയമ്മ നിർദ്ദേശിച്ചത് അനുസരിച്ചവൻ വെള്ള വള ഉപയോഗിച്ചില്ല. കാർത്യായനി മരുന്നുമായി വന്നപ്പോൾ പിന്നിൽ അഞ്ജനയുണ്ടായിരുന്നു.
“ഞാൻ അകത്തു വരട്ടേ?” അവൾ ചോദിച്ചു.
ആദിത്യൻ ആദ്യം മറുപടി പറഞ്ഞില്ല.
അഞ്ജന നിർബന്ധിച്ചില്ല.
“മരുന്ന് കഴിക്കണം,” എന്നു മാത്രം പറഞ്ഞു.
അവൾ തിരിഞ്ഞുപോകാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ ആദിത്യൻ വിളിച്ചു.
“ഞാൻ എന്താ വിളിക്കേണ്ടേ?”
അഞ്ജന നിന്നു.
“അമ്മേന്നു വിളിക്കാൻ നിനക്ക് ബുദ്ധിമുട്ടാണേൽ ചെറിയമ്മേ എന്ന് വിളിച്ചോ.”
“ചെറിയമ്മേ…”
ആദ്യമായാണ് അവൻ അവളെ അങ്ങനെ വിളിക്കുന്നത്.
മുഖത്ത് പെട്ടെന്ന് തെളിഞ്ഞ വികാരം അവൾ മറയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
“എന്താ, ഉണ്ണീ?”
“അകത്തു വന്നോളൂ.”
അവൾ മുറിയിൽ കയറി കട്ടിലിന്റെ അകലെയുള്ള കസേരയിൽ ഇരുന്നു. അമ്മയെപ്പോലെ അടുത്തുവന്ന് തലയിൽ കൈവയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചില്ല. അവന് അനുവദിക്കാവുന്ന അകലം അവൾ മാനിച്ചു.
“പനി കൂടുതലാണോ?”
“അല്ല.”
“ശരീരം വേദനിക്കുന്നുണ്ടോ?”
“കുറച്ച്.”
അഞ്ജന പാത്രത്തിലെ വെള്ളത്തിൽ തുണി നനച്ചു. ഒരു നിമിഷം മടിച്ചശേഷം ചോദിച്ചു:
“നെറ്റിയിൽ വയ്ക്കട്ടേ?”
ആദിത്യൻ തലകുലുക്കി.
അവൾ തുണി നെറ്റിയിൽവച്ചു.
ആ സ്പർശത്തിൽ അധികാരമില്ലായിരുന്നു.
അവകാശവാദമില്ലായിരുന്നു.
ദീർഘകാലമായി അടക്കിവച്ചിരുന്ന സ്നേഹത്തിന്റെ ജാഗ്രത മാത്രം.
ആദിത്യൻ കണ്ണുകൾ അടച്ചു.
അമ്മയുടെ ഓർമ മങ്ങിയതായിരുന്നു. എന്നാൽ ആ നിമിഷം അഞ്ജനയുടെ കൈയിൽനിന്നുള്ള തണുപ്പ് അവന്റെ ബാല്യത്തിലെ ഏതോ മറന്നുപോയ സന്ധ്യയെ ഓർമിപ്പിച്ചു.
അതിൽ കുറ്റബോധം തോന്നി.
മരിച്ച അമ്മയെ വഞ്ചിക്കുന്നതുപോലെ.
പക്ഷേ ഉടനെ സുമലതയുടെ വാക്കുകൾ ഓർത്തു.
ഒരാളെ സ്നേഹിക്കുന്നത് മറ്റൊരാളോടുള്ള സ്നേഹം ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല.
അഞ്ജന ദേവികയല്ല.
അവൾ ആ സ്ഥാനം ചോദിച്ചിട്ടുമില്ല.
സ്വന്തമായി ഒരു സ്ഥാനം മാത്രം ആഗ്രഹിച്ചിരിക്കാം.
അഞ്ജന ആ രാത്രി ഏറെനേരം മുറിയിൽ ഇരുന്നു. ആദിത്യൻ ഉറങ്ങുന്നതുവരെ. രാവിലെ ഉണർന്നപ്പോൾ അവൾ അവിടെയില്ല. പക്ഷേ മേശപ്പുറത്ത് ചൂടുവെള്ളവും കഞ്ഞിയും ഉണ്ടായിരുന്നു.
അടുത്ത ദിവസങ്ങളിൽ ആദിത്യൻ അവളോട് ഇടയ്ക്കിടെ സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ആദ്യം വീട്ടുകാര്യങ്ങൾ.
പിന്നീട് അപർണയുടെയും അമൃതയുടെയും പഠനം.
ശേഷം മഹാദേവനെക്കുറിച്ച് ചെറിയ ചോദ്യങ്ങൾ.
അഞ്ജന എല്ലാത്തിനും മറുപടി പറഞ്ഞില്ല. ചിലപ്പോൾ വ്യക്തമായി വിഷയം മാറ്റി. ചില ഓർമകൾ പറയുമ്പോൾ മുഖം മങ്ങും.
ആദിത്യൻ കറുത്ത വള ഉപയോഗിച്ചില്ല.
അവളുടെ വേദന അറിയാൻ അനുവാദമില്ലാതെ മനസ്സിലേക്കു കടക്കേണ്ടതില്ലെന്ന് തീരുമാനിച്ചു.
ഒരു ഉച്ചയ്ക്ക് മാലിനി ഊട്ടുപുരയിൽ അഞ്ജനയെ കുറ്റപ്പെടുത്തി.
“ഇവിടെ എന്തു വാങ്ങണം, ആരെ വിളിക്കണം എന്നൊക്കെ തീരുമാനിക്കുന്നത് ഇപ്പോൾ നീയാണോ?”
“ഞാൻ തീരുമാനിച്ചിട്ടില്ല,” അഞ്ജന ശാന്തമായി പറഞ്ഞു. “സാവിത്രിയമ്മയോട് ചോദിച്ചിട്ടാണ് തൊഴിലാളികൾക്കുള്ള ധാന്യം എടുത്തത്.”
“അമ്മയോട് എപ്പോഴാണ് ചോദിച്ചത്?”
“രാവിലെ.”
“ഞാൻ കേട്ടില്ലല്ലോ.”
“എല്ലാ കാര്യവും അത്തയോട് പ്രത്യേകം പറയണമെന്നറിയില്ലായിരുന്നു.”
മാലിനിയുടെ മുഖം മുറുകി.
“മഹാദേവൻ ഉണ്ടായിരുന്ന കാലത്തെ ശീലങ്ങൾ ഇപ്പോഴും മാറിയില്ലേ?”
ഊട്ടുപുര നിശ്ശബ്ദമായി.
അഞ്ജനയുടെ മുഖത്ത് പഴയ മുറിവ് തുറന്നതുപോലെ വേദന തെളിഞ്ഞു. അപർണയും അമൃതയും തലകുനിച്ചു.
ആദിത്യൻ ഭക്ഷണം നിർത്തി.